Wirtualne Muzeum PapieWszystko o papierach wartościowych


Akcja - papier wartościowy, potwierdzający udział jego posiadacza w majątku i zyskach przedsiębiorstwa (spółki akcyjnej) oraz dający mu prawo współzarządzania przedsiębiorstwem (proporcjonalnie do swojego udziału).  Klasyczna akcja składa się z płaszcza, talonu, kuponów dywidendowych oraz akcji właściwej. Akcje można klasyfikować według wielu kryteriów:

Kryterium

Typ akcji

Liczba udziałów wynikających z jednego dokumentu

częściowa, pojedyncza, zbiorowa

Określenie posiadacza

imienna, na okaziciela

Określenie wartości nominalnej majątku przypadającego na akcję

z określeniem wartości nominalnej, bez określenia wartości nominalnej

Wpływ na zarządzanie przedsiębiorstwem i udział w zyskach przedsiębiorstwa

zwykła, uprzywilejowana

 

Czek - papier wartościowy zawierający polecenie wystawcy skierowane do banku, w którym zdeponował pieniądze, aby wypłacił on osobie wskazanej w treści czeku określoną w nim sumę pieniężną. Czeki zastępują gotówkę i są najczęściej stosowane przy zapłacie za towary i usługi. Czeki można podzielić następująco:

Kryterium

Typ czeku

Określenie posiadacza

imienny, na okaziciela

Sposób wypłaty pieniędzy

gotówkowy, rozrachunkowy

 

Kuks - rodzaj akcji emitowanej przez przedsiębiorstwo górnicze (kopalnię).

 

List hipoteczny – patrz list zastawny.

 

List zastawny – rodzaj obligacji emitowanej przez instytucję kredytową udzielającą pożyczek zabezpieczanych hipotecznie. Wielkość tych pożyczek, zabezpieczonych hipoteką odpowiada wielkości emisji listów zastawnych. Jednocześnie kwota spłaconych odsetek i rat pożyczek odpowiada wartości umarzanych listów zastawnych. Instytucja kredytowa (zazwyczaj Towarzystwo Kredytowe Miejskie lub Ziemskie, ewentualnie Bank Państwowy) stanowi więc rodzaj pośrednika między nabywcą listu zastawnego a pożyczkobiorcą. Listy zastawne miały zazwyczaj gwarancje Skarbu Państwa, gdyż posiadały doskonałe zabezpieczenie udzielonego kredytu (wartość hipoteki przekraczała 2-3 razy wartość udzielonej pożyczki); jednocześnie były korzystniej oprocentowane niż obligacje państwowe. Były więc chętnie kupowane i stanowiły dużą część obrotu Warszawskiej Giełdy Pieniężnej.

 

Obligacja - papier wartościowy, potwierdzający fakt udzielenia przez nabywcę obligacji pożyczki jej emitentowi. Jednocześnie obligacja stanowi zobowiązanie emitenta do spłacenia pożyczki w określonym terminie oraz precyzuje wielkość i sposób wypłaty odsetek. Klasyczna obligacja składa się z płaszcza, talonu, kuponów odsetkowych oraz zapisu dłużnego (obligacji właściwej). Obligacje można klasyfikować według wielu kryteriów:

Kryterium

Typ obligacji

Okres, na jaki udzielono pożyczki

krótkoterminowa, długoterminowa

Określenie posiadacza

imienna, na okaziciela

Sposób naliczania odsetek

o stałym oprocentowaniu, o zmiennym oprocentowaniu

Krąg nabywców obligacji

wewnętrzna, zagraniczna

Określenie waluty

w złotych, w walutach obcych, w złotych w złocie, w markach polskich

Liczba obligacji w jednym dokumencie

świadectwo ułamkowe, pojedyncza, zbiorowa

Osoba emitenta

państwowa, komunalna, list zastawny, przedsiębiorstwa

 

Papier wartościowy - dokument, potwierdzający fakt posiadania pewnych praw majątkowych. Prawa te mogą być finansowe (akcja obligacja, czek, weksel) oraz towarowe (konosament). Samo posiadanie papieru wartościowego jest dowodem własności praw majątkowych. Ten fakt odróżnia papiery wartościowe od wszelkich zaświadczeń, certyfikatów itp. Ponieważ posiadanie dokumentu (zwłaszcza na okaziciela) jest równoznaczne z posiadaniem własności, podobnie jak w przypadku banknotów, papiery warotściowe posiadają zabezpieczenia przed fałszowaniem: znaki wodne, wykonanie specjalną techniką drukarską itp.

 

Weksel - papier wartościowy zawierający zobowiązanie osoby na nim podpisanej do zapłaty pewnej kwoty pieniężnej w ściśle określonym czasie i miejscu na rzecz osoby wskazanej w treści weksla, która jest prawnym posiadaczem weksla. Weksle dzieli się na własne (sola, proste, suche), w których wystawca sam zobowiązuje się zapłacić oraz trasowane (ciągnione, trata), w których wystawca wskazuje osobę zobowiązaną do zapłaty.


Jacek Skorupski

Komentarze

Jacek Skorupski - jsk@it.pw.edu.pl
00-662 Warszawa, ul.Koszykowa 75
tel. 48 (22) 660 73 39